Kıdem Tazminatı Nedir ve Kimler Hak Kazanır?
Kıdem tazminatı; 4857 sayılı İş Kanunu’na tabi çalışanların, aynı işverene bağlı işyerinde en az bir yıl çalıştıktan sonra kanunda belirtilen haklı veya zorunlu nedenlerle iş sözleşmesinin sona ermesi durumunda işveren tarafından ödenen toplu tazminattır.
Çalışanın işyerine sadakati, emeği ve yıpranma payı karşılığında kanunen korunan bu tazminat, son brüt giydirilmiş ücret üzerinden hesaplanır ve her tam çalışma yılı için 30 günlük brüt ücret tutarında ödenir.
Kıdem Tazminatı Nasıl Hesaplanır?
Kıdem Tazminatı Hesaplama hesaplamasında çalışanın brüt ücreti, çalışma süresi ve yan hakları esas alınır. Bordro hesaplamalarında brüt ücretten önce %14 SGK işçi payı ve %1 işsizlik sigortası işçi payı düşülerek gelir vergisi matrahına ulaşılır. Ardından kümülatif vergi matrahına göre (%15'ten %40'a uzanan) gelir vergisi ve binde 7,59 damga vergisi hesaplanır.
Asgari ücrete isabet eden gelir ve damga vergisi istisnası mahsup edildikten sonra çalışanın eline geçecek net ödeme veya tazminat tutarı kesinleştirilir.
- 1
İşe giriş ve işten ayrılış tarihleri arasındaki toplam çalışma süresi (yıl, ay, gün) tespit edilir.
- 2
İşçinin son brüt ücretine son bir yıl içinde yapılan düzenli nakdi menfaatler (ikramiye, yakacak, yol, yemek primi vb.) eklenerek "Giydirilmiş Brüt Ücret" bulunur.
- 3
Giydirilmiş brüt ücret, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yayımlanan güncel "Kıdem Tazminatı Tavanı" ile kıyaslanır; tavanı aşan kısım dikkate alınmaz.
- 4
Her tam yıl için bir brüt ücret, kalan aylar ve günler için ise orantılı tutar hesaplanır.
- 5
Hesaplanan brüt tutardan yalnızca binde 7,59 (%0,759) Damga Vergisi kesilir; gelir vergisi kesilmez.
Kıdem Tazminatı Formülü
Kıdem Tazminatı = (Giydirilmiş Brüt Ücret × Hizmet Yılı) - Binde 7.59 Damga Vergisi. Brüt ücret resmi kıdem tavanını aşamaz.
Bordro ve Tazminat Yasal Kesinti Oranları Tablosu
| Kesinti Kalemi | Oran | Uygulama Matrahı | Açıklama |
|---|---|---|---|
| SGK İşçi Primi | %14 | Brüt Ücret (Tavan dahilinde) | Emeklilik ve sağlık primi |
| İşsizlik Sigortası İşçi Payı | %1 | Brüt Ücret | İşsizlik fonu kesintisi |
| Gelir Vergisi | %15 – %40 | Brüt − (SGK + İşsizlik) | Kümülatif matraha göre artan oranlı |
| Damga Vergisi | Binde 7,59 (%0,759) | Brüt Tutar | Kıdem tazminatı ve ücretlerde uygulanır |
Dikkat Edilmesi Gereken Önemli Hususlar
- Kıdem tazminatına hak kazanabilmek için aynı işverenin işyerlerinde en az 1 tam yıl kesintisiz çalışmış olmak şarttır.
- İş sözleşmesi işveren tarafından haksız yere feshedildiğinde veya işçi tarafından haklı nedenle (sağlık, ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık, maaşın ödenmemesi vb.) feshedildiğinde ödenir.
- Kadın çalışanlar evlilik tarihinden itibaren 1 yıl içinde, erkek çalışanlar askerlik nedeniyle ayrıldığında kıdem tazminatı alabilir.
- 15 yıl sigortalılık ve 3600 prim gününü dolduranlar (08.09.1999 öncesi girişliler) SGK’dan yazı alarak kıdem tazminatını alıp ayrılabilir.